Zarządzanie konfiguracją (Configuration Management)

Jak wiemy, baza konfiguracji czyli CMDB zawiera wszystkie istotne informacje o zasobach IT i ważnych relacjach zachodzących pomiędzy nimi. Celem Zarządzania Konfiguracją jest dostarczenie modelu logicznego infrastruktury informatycznej poprzez zbudowanie i utrzymanie bazy informacji o sprzęcie, oprogramowaniu (CI – Configuration Item), powiązanych z nimi dokumentach i wzajemnych relacjach. Myślą przewodnią stojącą za CMDB jest zbudowanie repozytorium, w którym można jednoznacznie zidentyfikować i kontrolować zasoby oraz nimi zarządzać.

Należało by w tym miejscu rozróżnić dwa, często błędnie stosowane określenia: Zarządzanie Konfiguracją oraz Zarządzanie Zasobami (Asset Management). O ile definicję pierwszego przytoczyliśmy na początku artykułu, o tyle mówiąc o Zarządzaniu Zasobami musimy mieć świadomość, że nie jest ono procesem ITIL, lecz wynika z działań związanych z regulacjami prawnymi nakładającymi na organizację konieczność inwentaryzacji majątku trwałego o określonej wartości. Co i w jaki sposób rejestrujemy w tym procesie, wynika bezpośrednio z uregulowań prawnych dotyczących prowadzenia rozliczeń księgowych.

Ważna jest więc tu nie tylko wartość zasobu i jego amortyzacja, ale także obecna lokalizacja i jednostka biznesowa, która jest jej właścicielem. Oczywiście w praktyce procesy te mogą się komunikować i wymieniać wspólnymi zbiorami informacji. Trzeba jednak pamiętać, że informacje te nie są wystarczające dla procesu Zarządzania Konfiguracją. W oparciu o te dane na pewno nie dowiemy się, z jakiej wersji oprogramowania korzysta zgłaszający awarię użytkownik. Nie sprawdzimy również, czy ma on uprawnienia do pracy z danym systemem. Oczywistym zatem zdaje się fakt, jak trudne jest szybkie i trafne reagowanie na zgłoszenia użytkowników bez zastosowania CMDB.

Głównymi celami procesu zarządzania konfiguracją jest:

• Zliczanie i kontrola wszystkich zasobów IT,
• Dostarczanie informacji o CI procesom Zarządzania incydentami, problemami, zmianami i wersjami,
• Aktualizacja i weryfikacja konfiguracji CI oraz usuwanie ewentualnych niezgodności.

Proces zarządzania konfiguracją

W idealnie działającym procesie Zarządzania Konfiguracją, w ciągu całego cyklu życia zasobu informatycznego (a więc od zamówienia, aż po jego wycofanie z użytku), wszystkie zmiany wykonywane na objętych procesem elementach są autoryzowane, a dane CMDB aktualizowane są na bieżąco. Działania w obrębie tego procesu powinny się koncentrować na zapewnieniu, że jakakolwiek zmiana w infrastrukturze zostanie odnotowana również w bazie CMDB.

W zakresie zadań wchodzących w obszar zarządzania konfiguracją leży:

• Uporządkowanie oraz oznakowanie elementów konfiguracji (CI) zgodnie z przyjętym poziomem szczegółowości,
• Kontrola autoryzacji zmian w konfiguracji poszczególnych elementów konfiguracji oraz ich rejestracja w Bazie Danych Zarządzania Konfiguracją (CMDB - Configuration Management Data Base),
• Wszelkie zmiany w konfiguracji powinny być pod kontrolą procesu Zarządzania zmianami,
• Raportowanie historii zmian w cyklu życia elementu konfiguracji,
• Weryfikowanie i audyt - weryfikowanie fizycznego istnienia elementów konfiguracji oraz sprawdzanie poprawności i aktualności danych o CI zarejestrowanych w bazie CMDB.

Warto na początek zadać sobie kilka podstawowych pytań o cel i zakres zarządzania konfiguracją. Efektem tych rozważań powinno być określenie strategii, polityki, czy zakresu procesu zarządzania infrastrukturą. Rzeczą wtórną do tych ustaleń są przepisy wykonawcze zawarte w procedurach oraz dokumentach określających role i zakresy obowiązków osób uczestniczących w procesie. Z pewnością tworzenie procedur operacyjnych jest zadaniem nieco łatwiejszym niż określanie strategii firmy w stosunku do zagadnień zarządzania konfiguracją. Czynności te dadzą nam pewność co do celu i zakresu danych jakie powinny być gromadzone w bazie CMDB.

Przydatne w tym momencie z pewnością jest określenie pozytywnego wpływu Zarządzania Konfiguracją na inne elementy działalności organizacji w zakresie:

• Przechowywania informacji na temat elementów konfiguracji i ich dokumentacji, w celu wspierania wszystkich innych procesów Zarządzania usługami IT,
• Ułatwienia planowania finansowania inwestycji, dzięki informacji o zasobach i ich powiązaniach,
• Informowania o aktualnej konfiguracji sprzętu oraz wspieraniu procesu Zarządzania wersjami,
• Zminimalizowania ryzyka związanego z błędnym ustawieniem będących w użyciu elementów konfiguracji,
• Kontroli nad niedozwolonym oprogramowaniem,
• Pomocy w planowaniu zmian oraz analizy potencjalnych problemów.

Przyjęto, że Baza Konfiguracji, to "wszystko co chcemy kontrolować". Przykładowo, CMDB może zarówno rejestrować informacje o liczbie stacji roboczych, jak i je zdekomponować i rejestrować oddzielne dane o monitorze, jednostce centralnej, klawiaturze czy myszy. Co więcej, możemy zejść jeszcze niżej, aż do poziomu karty sieciowej, czy twardego dysku. Podobnie rzecz ma się w odniesieniu do elementów oprogramowania. Istotnym czynnikiem jest tu analiza kosztów zdobycia i aktualizacji danych, w odniesieniu do liczby sytuacji, w których informacja ta okaże się nam potrzebna.

Trudno ukryć, że Proces Zarządzania Konfiguracją spełnia de facto funkcje usługowe względem innych procesów, gdyż posiadanie aktualnej informacji o zasobach IT nie jest celem samym w sobie. Jest natomiast kluczowym narzędziem wspomagającym inne procesy, a konkretnie procesy ITIL, które pozwalają nam usystematyzować i uporządkować działania komórek informatycznych.

Kluczowe pojęcia:

• Element konfiguracji (CI – Configuration Item) - Składnik infrastruktury lub obiekt powiązany z infrastrukturą, który jest (lub ma być) kontrolowany przez proces Zarządzania konfiguracją.
• Baza danych Zarządzania konfiguracją (CMDB – Configuration Management Data Base) - to repozytorium informacji o elementach konfiguracji, zawiera szczegóły dotyczące elementów konfiguracji oraz wzajemnych powiązań pomiędzy nimi.
• Konfiguracja podstawowa (Configuration Baseline) - to konfiguracja produktu lub systemu określona w konkretnym momencie, obejmująca zarówno strukturę jak i szczegóły produktu lub systemu.